Εισαγωγή
Η σημασία των αρμενικών βουλευτικών εκλογών που θα διεξαχθούν στις 7 Ιουνίου 2026 υπερβαίνει κατά πολύ τα σύνορα της χώρας. Τυπικά, οι ψηφοφόροι αποφασίζουν ποιος θα σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση, στην πραγματικότητα όμως διακυβεύονται πολύ περισσότερα. Οι εκλογές θα καθορίσουν τη γεωπολιτική πορεία που θα ακολουθήσει η Αρμενία — και ολόκληρος ο Νότιος Καύκασος — την επόμενη δεκαετία: αν θα παραμείνει μέρος του ρωσικού συστήματος ασφάλειας και οικονομίας ή αν θα ενταχθεί σταδιακά στο δυτικό δίκτυο ευρωπαϊκών και αμερικανικών συνεργασιών.
Αυτό που καθιστά τις εκλογές μοναδικές είναι ότι διεξάγονται στο απόηχο ενός ιστορικού τραύματος που συγκλόνισε βαθιά την αρμενική κοινωνία: την απώλεια του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, το ζήτημα του Καραμπάχ υπήρξε ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της αρμενικής εθνικής ταυτότητας. Ο πόλεμος του 2020, ακολουθούμενος από τη στρατιωτική νίκη του Αζερμπαϊτζάν το 2023 και τη μαζική έξοδο του αρμενικού πληθυσμού του Καραμπάχ, έθεσε τέλος σε εκείνη την εποχή.
Για τον λόγο αυτό, οι σημερινές εκλογές έχουν όχι μόνο πολιτική αλλά και ιστορική σημασία: οι Αρμένιοι πρέπει να αποφασίσουν πώς φαντάζονται τη θέση της χώρας τους στον κόσμο μετά το Καραμπάχ.
Η Μονή Νταντιβάνκ στο Καραμπάχ πριν από το 2023 (υπάρχει ακόμη;)
Ιστορικό πλαίσιο των εκλογών
Η ήττα στο Καραμπάχ
Οι ρίζες της σημερινής πολιτικής κατάστασης ανάγονται στον Δεύτερο Πόλεμο του Καραμπάχ. Το φθινόπωρο του 2020, το Αζερμπαϊτζάν, με την υποστήριξη της Τουρκίας, ανακατέλαβε σημαντικό μέρος των εδαφών που προηγουμένως τελούσαν υπό αρμενικό έλεγχο. Η συμφωνία που έθεσε τέλος στον πόλεμο μεσολαβήθηκε από τη Ρωσία, η οποία ανέπτυξε επίσης ειρηνευτικές δυνάμεις στην περιοχή.
Ωστόσο, οι περισσότεροι Αρμένιοι δεν θεωρούν ότι αυτό ήταν το τέλος της ιστορίας. Το 2023, το Αζερμπαϊτζάν κατέλυσε οριστικά τις αρμενικές πολιτικές δομές στο Καραμπάχ και σχεδόν ολόκληρος ο αρμενικός πληθυσμός της περιοχής εγκατέλειψε τον τόπο. Για πολλούς Αρμένιους, αυτά τα γεγονότα δεν αποτέλεσαν μόνο στρατιωτική ήττα αλλά και εθνική τραγωδία.
Αλλαγή της αντίληψης για τη Ρωσία
Ίσως η σημαντικότερη γεωπολιτική συνέπεια της ήττας στο Καραμπάχ δεν ήταν η ίδια η ήττα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο την ερμήνευσαν οι Αρμένιοι.
Από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η πολιτική ασφάλειας της Αρμενίας βασιζόταν στη συμμαχία με τη Ρωσία. Η χώρα είναι μέλος του Οργανισμού Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (ΟΔΣΑ), φιλοξενεί ρωσική στρατιωτική βάση στο έδαφός της και παραμένει οικονομικά εξαρτημένη από τη Μόσχα.
Ωστόσο, πολλοί Αρμένιοι θεωρούν ότι η Ρωσία δεν εκπλήρωσε τις συμμαχικές της υποχρεώσεις. Οι ρωσικές ειρηνευτικές δυνάμεις ήταν παρούσες στο Καραμπάχ, αλλά δεν εμπόδισαν τη στρατιωτική επιχείρηση του Αζερμπαϊτζάν. Αυτό υπονόμευσε βαθιά την εμπιστοσύνη προς τη Μόσχα.
Μία από τις κύριες γραμμές ρήξης στην αρμενική πολιτική σήμερα προκύπτει άμεσα από αυτό το ζήτημα. Η μία πλευρά υποστηρίζει ότι η Ρωσία πρόδωσε την Αρμενία. Η άλλη θεωρεί ότι η Μόσχα δεν ευθύνεται και ότι η σημερινή αρμενική ηγεσία έθεσε τη χώρα σε κίνδυνο.
Το εραλδικό ζώο της δυναστείας Χασάν-Τζαλαλιάν στη Μονή Γκαντζασάρ στο Καραμπάχ πριν από το 2023
Οι κύριοι πολιτικοί παράγοντες
Νικόλ Πασινιάν και το «Πολιτικό Συμβόλαιο»
Το φαβορί των εκλογών παραμένει ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν και το κόμμα του, «Πολιτικό Συμβόλαιο».
Ο Πασινιάν ανήλθε στην εξουσία το 2018 ως ηγέτης της «Βελούδινης Επανάστασης». Τότε, το πρόγραμμά του επικεντρωνόταν στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και στη διάλυση του ολιγαρχικού συστήματος.
Το 2026, διεξάγει την εκστρατεία του σε έναν εντελώς διαφορετικό πολιτικό ρόλο.
Το βασικό μήνυμα της πολιτικής του είναι:
• η εποχή του Καραμπάχ έχει τελειώσει,
• η Αρμενία πρέπει να αποδεχθεί τις τρέχουσες πραγματικότητες,
• πρέπει να συναφθεί ειρήνη με το Αζερμπαϊτζάν,
• πρέπει να εξομαλυνθούν οι σχέσεις με την Τουρκία,
• πρέπει να μειωθεί η εξάρτηση από τη Ρωσία,
• και να προχωρήσει σταδιακά η προσέγγιση προς την Ευρώπη.
Το προσωπικό κίνητρο του Πασινιάν είναι επίσης σαφές. Μετά την ήττα στο Καραμπάχ, πολλοί προέβλεψαν την πολιτική του πτώση. Εάν κερδίσει ξανά, θα αποκτήσει ιστορική νομιμοποίηση για το πολιτικό του σχέδιο.
Σαμβέλ Καραπετιάν και «Ισχυρή Αρμενία»
Η σημαντικότερη μορφή της νέας αντιπολίτευσης είναι ο επιχειρηματίας Σαμβέλ Καραπετιάν.
Ο Καραπετιάν διαθέτει σημαντικά επιχειρηματικά συμφέροντα στη Ρωσία και επιχειρεί να απευθυνθεί σε εκείνους τους Αρμένιους που θεωρούν ότι ο Πασινιάν έχει κάνει υπερβολικές παραχωρήσεις προς το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία.
Τα βασικά στοιχεία του προγράμματός του είναι:
• ισχυρότερη εθνική πολιτική,
• έμφαση στο ζήτημα του Καραμπάχ,
• στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία,
• επιβράδυνση του δυτικού προσανατολισμού.
Ρόμπερτ Κοτσαριάν και η παλιά ελίτ
Ο πρώην πρόεδρος Ρόμπερτ Κοτσαριάν παραμένει σημαντικός πολιτικός παράγοντας.
Για πολλούς ψηφοφόρους ενσαρκώνει τη νοοτροπία της παλιάς ελίτ ασφαλείας:
• ισχυρό κράτος,
• στενή συμμαχία με τη Ρωσία,
• πιο σκληρή στάση απέναντι στο Αζερμπαϊτζάν.
Ταυτόχρονα, η μνήμη του συστήματος διαφθοράς πριν από το 2018 συνεχίζει να βαραίνει σημαντικά την πολιτική του εικόνα.
Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών
Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της τρέχουσας εκστρατείας είναι η αυξανόμενη αμερικανική εμπλοκή.
Η επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και η υπογραφή της συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΗΠΑ–Αρμενίας δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον δεν παρακολουθεί πλέον απλώς τις εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο, αλλά προσπαθεί όλο και περισσότερο να τις διαμορφώσει ενεργά.
Οι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών περιλαμβάνουν:
• ενίσχυση της αρμενικής κυριαρχίας (σε βάρος της Ρωσίας),
• μείωση της ρωσικής επιρροής,
• ανάπτυξη της περιφερειακής συνδεσιμότητας μεταφορών,
• στήριξη της ειρηνευτικής διαδικασίας μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τον ρόλο της Ρωσίας στην περιοχή.
Είναι απίθανο:
• η ένταξη στο ΝΑΤΟ,
• αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας,
• ή άμεση στρατιωτική προστασία.
Η αμερικανική πολιτική έχει κυρίως οικονομικό και διπλωματικό χαρακτήρα.
Ο ρόλος της Ρωσίας
Γιατί η Αρμενία είναι τόσο σημαντική για τη Μόσχα;
Για το Κρεμλίνο, η Αρμενία έχει στρατηγική σημασία για διάφορους λόγους:
• στρατιωτική παρουσία,
• επιρροή στον Νότιο Καύκασο,
• εγγύτητα στο Ιράν,
• σταθερότητα των μετασοβιετικών δομών ολοκλήρωσης.
Η Μόσχα φοβάται ότι μια επιτυχημένη στροφή της Αρμενίας προς τη Δύση θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για άλλα κράτη της περιοχής.
Εργαλεία επιρροής
Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν γίνει ορατές διάφορες μορφές πίεσης:
• Οικονομική πίεση
• απειλή απόσυρσης των ευνοϊκών τιμών φυσικού αερίου,
• εμπορικοί περιορισμοί,
• απαγορεύσεις εισαγωγών σε αρμενικά εξαγωγικά προϊόντα.
• Διπλωματική πίεση
• δημόσιες προειδοποιήσεις,
• ανάκληση του Ρώσου πρέσβη για διαβουλεύσεις (έως σήμερα),
• μηνύματα σχετικά με το μέλλον της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης.
• Επιχειρήσεις πληροφοριών
Σύμφωνα με δυτικές πηγές, η Ρωσία προσπαθεί επίσης να επηρεάσει την κοινή γνώμη μέσω εκστρατειών στα μέσα ενημέρωσης και επιχειρήσεων παραπληροφόρησης.
Η Μόσχα, φυσικά, αρνείται αυτές τις κατηγορίες.
Ευρώπη και η πραγματικότητα της ολοκλήρωσης
Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί βασικό πυλώνα της πολιτικής ατζέντας του Πασινιάν.
Οι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι η ΕΕ θα μπορούσε να προσφέρει:
• ενίσχυση του κράτους δικαίου,
• μείωση της διαφθοράς,
• οικονομικό εκσυγχρονισμό,
• μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία.
Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να διακρίνουμε μεταξύ πολιτικού προσανατολισμού και πραγματικής ένταξης.
Η πλήρης ένταξη στην ΕΕ παραμένει βραχυπρόθεσμα εξαιρετικά απίθανη.
Οι λόγοι είναι οι εξής:
• γεωγραφική θέση,
• οικονομική εξάρτηση από τη Ρωσία,
• ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας,
• άλυτες περιφερειακές συγκρούσεις.
Το πιθανότερο σενάριο είναι το λεγόμενο μοντέλο «ευρωπαϊκής προσέγγισης»:
• μεταρρυθμίσεις,
• ζώνη ελεύθερου εμπορίου,
• εμβάθυνση θεσμικής ολοκλήρωσης.
Περιφερειακές συνέπειες
Μια νίκη του Πασινιάν και της φιλοδυτικής πολιτικής κατεύθυνσης δεν θα αποτελούσε μόνο ένα εσωτερικό πολιτικό γεγονός της Αρμενίας, αλλά θα μπορούσε επίσης να επιταχύνει έναν ευρύτερο μετασχηματισμό της γεωπολιτικής δομής ολόκληρου του Νοτίου Καυκάσου. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι για πρώτη φορά υπάρχει μια ρεαλιστική πιθανότητα η περιοχή να εξέλθει σταδιακά από το σύστημα ασφάλειας που κυριαρχείται από τη Ρωσία και το οποίο διαμορφώθηκε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.
Αζερμπαϊτζάν
Για το Μπακού, μια νίκη του Πασινιάν θα ήταν πιθανότατα το πιο ευνοϊκό σενάριο.
Η σημερινή αρμενική κυβέρνηση φαίνεται πιο πρόθυμη να προχωρήσει σε μια ειρηνευτική συμφωνία και στο άνοιγμα των μεταφορικών διασυνδέσεων.
Τουρκία
Η Άγκυρα ενδιαφέρεται επίσης για την ομαλοποίηση των σχέσεων.
Το άνοιγμα των συνόρων και η αποκατάσταση των σιδηροδρομικών συνδέσεων — που ανακοινώθηκαν από τον Πασινιάν αυτή την εβδομάδα — θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές οικονομικές ευκαιρίες.
Γεωργία
Οι πιο ενδιαφέρουσες συνέπειες μπορεί να εκδηλωθούν ακριβώς στη Γεωργία.
Τη δεκαετία του 2000 και του 2010, η Γεωργία ήταν ο βασικός δυτικός εταίρος του Νοτίου Καυκάσου. Για την ΕΕ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Τιφλίδα αποτελούσε πρότυπο μεταρρυθμίσεων, καταπολέμησης της διαφθοράς και ευρωατλαντικής ολοκλήρωσης. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η κυβέρνηση του Γεωργιανού Ονείρου απομακρύνθηκε σταδιακά από τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον, ενώ η Αρμενία κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σύμφωνα με ορισμένους Γεωργιανούς αναλυτές, για πρώτη φορά καθίσταται πιθανό το Ερεβάν να γίνει ο κύριος περιφερειακός εταίρος της Δύσης.
Αυτό έχει και μια ψυχολογική διάσταση. Στη Γεωργία ενισχύεται η δυσάρεστη συνειδητοποίηση ότι η χώρα μπορεί να χάσει το ιδιαίτερο γεωπολιτικό καθεστώς που θεωρούσε δεδομένο για δύο δεκαετίες.
Η χώρα μπορεί να ωφεληθεί πολιτικά από μια στενότερη προσέγγιση της περιοχής με την Ευρώπη, αλλά οικονομικά μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο ανταγωνιστή.
Κεντρικό στοιχείο του σημερινού οράματος ΗΠΑ–Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν είναι ο διάδρομος Ζανγκεζούρ/TRIPP, ο οποίος θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν μέσω της Αρμενίας με το Ναχιτσεβάν και την Τουρκία. Αυτό θα μείωνε την περιφερειακή απομόνωση, αλλά ταυτόχρονα θα αποδυνάμωνε εν μέρει το γεωργιανό μονοπώλιο μεταφορών.
Τα τελευταία τριάντα χρόνια σχεδόν όλοι οι χερσαίοι διάδρομοι ανατολής–δύσης διέρχονταν από το γεωργιανό έδαφος, γεγονός που αποτελούσε σημαντικό μέρος των εσόδων της χώρας. Το άνοιγμα αρμενικών διαδρομών θα μπορούσε να μειώσει αυτό το πλεονέκτημα.
Ωστόσο, η βαθύτερη αλλαγή μπορεί να μην είναι γεωπολιτική, αλλά συμβολική.
Από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η πολιτική του Νοτίου Καυκάσου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε «παγωμένες συγκρούσεις»:
• Αμπχαζία,
• Νότια Οσετία,
• Καραμπάχ.
Η πολιτική του Πασινιάν ουσιαστικά υποστηρίζει ότι η Αρμενία πρέπει να εγκαταλείψει τη ρεβιζιονιστική λογική, να αποδεχθεί τα υφιστάμενα σύνορα και να οικοδομήσει ειρήνη μέσω οικονομικής ολοκλήρωσης αντί μέσω συγκρούσεων. Αυτό θα αποτελούσε μια θεμελιώδη ρήξη με ολόκληρη τη μετασοβιετική πολιτική λογική του Καυκάσου.
Εάν αυτό επιτύχει, μπορεί να ενισχύσει και στη Γεωργία τη συζήτηση σχετικά με το αν το μέλλον της χώρας πρέπει να βασίζεται στη συνεχή κινητοποίηση γύρω από εδαφικές συγκρούσεις ή αντίθετα στην οικονομική και ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Ποιο μπορεί να είναι το αποτέλεσμα των εκλογών;
Με βάση τις τρέχουσες δημοσκοπήσεις, το πιο πιθανό σενάριο είναι το εξής:
• το Civil Contract παραμένει το ισχυρότερο κόμμα,
• ο Πασινιάν παραμένει πρωθυπουργός,
• αλλά με χαμηλότερη υποστήριξη από το 2021.
(* Μετά την υπογραφή της συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη Μαΐου και την επακόλουθη ανάκληση του Ρώσου πρέσβη, δημοσκόπηση έδειξε 65% υποστήριξη για το Civil Contract, ενώ κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν έφτασε το 12%.)
Για σύγκριση:
• 2021
• Civil Contract: 53,95%
• 71 έδρες
• Αναμενόμενο αποτέλεσμα 2026
• 35–45% υποστήριξη
• οριακή πλειοψηφία ή κυβέρνηση συνασπισμού
Ο βασικός παράγοντας παραμένει ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης.
Συμπέρασμα
Οι εκλογές στην Αρμενία το 2026 δεν αποτελούν απλώς μια αλλαγή ή επιβεβαίωση κυβέρνησης.
Με το κλείσιμο της εποχής του Καραμπάχ, η χώρα βρίσκεται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι.
Ο ένας δρόμος είναι η συνέχιση της παραδοσιακής φιλορωσικής κατεύθυνσης, που προσφέρει εγγυήσεις ασφάλειας αλλά εμφανίζεται ολοένα και πιο αναξιόπιστη.
Ο άλλος είναι το σταδιακό άνοιγμα προς τη Δύση, που υπόσχεται οικονομικό και πολιτικό εκσυγχρονισμό, αλλά ταυτόχρονα ενέχει σημαντικούς κινδύνους και αβεβαιότητες.
Το αποτέλεσμα των εκλογών δεν θα καθορίσει μόνο ποιος θα κυβερνήσει την Αρμενία τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Μπορεί επίσης να καθορίσει αν ο Νότιος Καύκασος θα παραμείνει κυρίως σφαίρα επιρροής της Ρωσίας την επόμενη δεκαετία ή αν θα αποτελέσει μέρος ενός νέου περιφερειακού συστήματος που διαμορφώνεται από ευρωπαϊκές, αμερικανικές και τουρκικές συνδέσεις.
Add comment