Καθώς έγραφα την προηγούμενη ανάρτηση, σκέφτηκα να χρησιμοποιήσω αυτό το χερούλι πόρτας από το κάστρο Hluboká για να εικονογραφήσω την εκτέλεση του Ζάβις κάτω από τα τείχη του. Από τη μία πλευρά, όμως, οι μοναχοί του Vyšší Brod έσωσαν το κεφάλι του Ζάβις από την ταπείνωση να γίνει τροφή για τα κοράκια· από την άλλη, αυτό το χερούλι ανοίγει την πόρτα σε μια άλλη μεγαλοπρεπή ιστορία — μια ιστορία που αξίζει δική της ανάρτηση.
Το 1660–1661 οι Αυστριακοί Schwarzenberg άρχισαν να συγκροτούν τα μποημικά τους κτήματα, τα οποία έως τον 20ό αιώνα τους κατέστησαν τους μεγαλύτερους γαιοκτήμονες της χώρας — σχεδόν στην ίδια ακριβώς επικράτεια που κάποτε ανήκε στους προκατόχους τους, τους μεγαλύτερους μεγιστάνες της Βοημίας, τους Rosenberg. Το πρώτο βήμα ήταν η απόκτηση της πόλης Třeboň (Wittingau), και στη συνέχεια η αγορά του κάστρου Hluboká (Frauenberg), όπου τοποθέτησαν στην αυλή το οικογενειακό οικόσημο: ένα κοράκι που κατασπαράζει το κομμένο κεφάλι ενός Τούρκου.
Μεταξύ 1840 και 1871 το κάστρο μετατράπηκε σταδιακά από τους απογόνους τους σε μια ρομαντική ιστορικιστική κατοικία, και πλήθος μεσαιωνικών ανάγλυφων ενσωματώθηκαν στα τείχη της αυλής. Ανάμεσά τους εμφανίζεται ξανά το κοράκι που βγάζει το μάτι του Τούρκου.
Γιατί οι Schwarzenberg έλαβαν ένα τόσο φρικτό οικόσημο;
Στις 16 Ιουνίου 1595, ο πληθυσμός της Βιέννης συγκεντρώθηκε μαζικά στην πλατεία Am Hof για να παρακολουθήσει μια εντυπωσιακή δημόσια εκτέλεση. Ο κόμης Ferdinand von Hardegg εκτελέστηκε επειδή παρέδωσε το φρούριο του Győr στους Οθωμανούς. Στον «προδότη» πρώτα έκοψαν το δεξί χέρι και έπειτα τον αποκεφάλισαν. Ακόμη κι αυτό θεωρήθηκε πράξη αυτοκρατορικής επιείκειας, καθώς η αρχική ποινή ήταν απαγχονισμός.
Το φρούριο του Győr θεωρούνταν «το κλειδί της αυτοκρατορίας», ένα από τα κύρια προπύργια του ανατολικού αμυντικού συστήματος. Ο Hardegg το υπερασπίστηκε με πέντε έως έξι χιλιάδες άνδρες απέναντι στον στρατό του Κότζα Σινάν Πασά, που αριθμούσε πάνω από εκατό χιλιάδες, για εξήντα μία ημέρες, από τις 31 Ιουλίου έως τις 29 Σεπτεμβρίου 1594. Παρέδωσε το φρούριο μόνο αφού έμαθε ότι ο χριστιανικός στρατός ανακούφισης που είχε συγκεντρωθεί στο Szigetköz είχε συντριβεί από τους Οθωμανούς, καθιστώντας την πτώση του αναπόφευκτη. Σε αντάλλαγμα εξασφάλισε ελεύθερη αποχώρηση για τη φρουρά του.
Ο αρχιδούκας Ματθίας, νεοδιορισμένος και άπειρος αρχιστράτηγος των αυτοκρατορικών στρατευμάτων στην Ουγγαρία, δεν εντυπωσιάστηκε από αυτή την εξήγηση. Παρότι ήταν ο ίδιος που במשך εξήντα μία ημέρες δεν κατάφερε να στείλει βοήθεια σε ένα φρούριο το οποίο αναμενόταν να αντέξει μόλις λίγες εβδομάδες, χρειαζόταν έναν αποδιοπομπαίο τράγο για την απώλεια, ώστε να μη διαταραχθεί η εμπιστοσύνη των αυτοκρατορικών τάξεων στην αποτελεσματική χρήση του «τουρκικού φόρου» που κατέβαλλαν. Ο θάνατος ενός προτεστάντη κόμη δεν θεωρήθηκε υπερβολικά υψηλό τίμημα για την αποκατάσταση αυτής της εμπιστοσύνης.
Ο Άντολφ φον Σβάρτσενμπεργκ, Γερμανός βαρόνος (Freiherr), διορίστηκε επικεφαλής της ευρέως διαφημισμένης εκστρατείας για την ανακατάληψη του φρουρίου. Είχε ήδη αποδείξει τόσο τον καθολικό του ζήλο όσο και τις στρατιωτικές του ικανότητες στους πολέμους εναντίον των προτεσταντών εξεγερμένων των Κάτω Χωρών υπό τον Φίλιππο Β΄, καθώς και εναντίον των Γάλλων Ουγενότων που πολεμούσαν την Καθολική Λίγκα. Λίγο μετά την εκτέλεση του Χάρντεγκ, διακρίθηκε και στην Ουγγαρία, ανακαταλαμβάνοντας από τους Οθωμανούς το φρούριο του Έστεργκομ στις 2 Σεπτεμβρίου 1595.
Estergon Kalesi («Το φρούριο του Έστεργκομ»), οθωμανικό λαϊκό τραγούδι για την απώλεια του Έστεργκομ, εδώ στην ανατολιακή ροκ εκδοχή του Barış Manço (1974).
|
Estergon Kalesi su başı hisar, |
Φρούριο του Έστεργκομ, υδάτινο οχυρό στις όχθες του ποταμού· |
Η αποστολή της ανακατάληψης του Γκιόρ ανατέθηκε από κοινού στον Schwarzenberg και στον Μίκλος Πάλφι, αρχιστράτηγο της Άνω Ουγγαρίας, οι οποίοι υπηρετούσαν ως διοικητές ισοδύναμου βαθμού. Μαζί επινόησαν και εκτέλεσαν το τέχνασμα που έφερε τη νίκη. Μαθαίνοντας ότι μια φάλαγγα εφοδίων κατευθυνόταν από τη Βούδα προς την οθωμανική φρουρά του Γκιόρ, συγκρότησαν γρήγορα και εκείνοι μια δική τους φάλαγγα. Επικεφαλής της ήταν Ούγγροι ουσάροι που γνώριζαν άπταιστα τουρκικά, οι οποίοι, τη νύχτα της 28ης Μαρτίου 1598, ζήτησαν επείγουσα είσοδο στο φρούριο, ισχυριζόμενοι ότι τους καταδίωκαν οι γκιαούρηδες. Οι οθωμανοί υπερασπιστές κατέβασαν τη γέφυρα. Μόλις οι μεταμφιεσμένοι ουσάροι μπήκαν μέσα, ανατίναξαν την Πύλη του Σεκεσφεχερβάρ με πετράδα, επιτρέποντας στα στρατεύματα του Μίκλος Πάλφι να εισβάλουν στο φρούριο. Σφοδρές μάχες στους δρόμους συνεχίστηκαν μέχρι την αυγή, καταλήγοντας στην καταστροφή της οθωμανικής φρουράς.
Franz Hogenberg: Η κατάληψη του Γκιόρ το 1598 (1653)
Η ανακατάληψη του Γκιόρ είχε απήχηση σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο σχεδόν τόσο ισχυρή όσο η ανακατάληψη της Βούδας έναν αιώνα αργότερα. Πραγματοποιήθηκαν εορτασμοί και ευχαριστήριες λειτουργίες, τυπώθηκαν φυλλάδια από τις Κάτω Χώρες έως την Ιταλία και η νίκη αποτυπώθηκε σε μετάλλια και πίνακες.
Αναμνηστικό μετάλλιο του αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄ για την ανακατάληψη του Γκιόρ, από τον νυρεμβέργιο χαράκτη Βαλεντίν Μάλερ.
Hans von Aachen: Αλληγορία της ανακατάληψης του Γκιόρ, 1603–1604 (από τη σειρά του για τις νίκες του Μακρού Τουρκικού Πολέμου).
Για να φτάσει το χαρμόσυνο νέο και στον απλό λαό, ο αυτοκράτορας Ροδόλφος Β΄ εξέδωσε στις 25 Απριλίου αυτοκρατορικό διάταγμα (ανοικτή εντολή), με το οποίο διέταζε να ανεγερθούν —ή να αποκατασταθούν— σε όλη την επικράτειά του αναθηματικοί σταυροί και προσκυνητάρια κατά μήκος των δρόμων, με την ακόλουθη επιγραφή:
|
Δόξα και ευχαριστία στον Κύριο Θεό |
Give praise and thanks to the Lord, |
Το αρχικό διάταγμα μιλά για σταυρούς και παρεκκλήσια που «είχαν καταρρεύσει ή είχαν γκρεμιστεί από κακούς ανθρώπους και εικονοκλάστες», γεγονός που καθιστά το διάταγμα και μια σαφώς Αντιμεταρρυθμιστική μέριμνα. Αυτοί οι λεγόμενοι Raaberkreuze («σταυροί του Ραάμπ», από το Γκιόρ) συναντώνται ακόμη και σήμερα σε μεγάλη αφθονία σε όλη την Αυστρία.
Οι δύο διοικητές, ο Αδόλφος φον Σβάρτσενμπεργκ και ο Μίκλος Πάλφι, αναδείχθηκαν και οι δύο σε πριγκιπικό αξίωμα. Ο Σβάρτσενμπεργκ όμως έλαβε κάτι επιπλέον: ένα νέο οικόσημο που απεικονίζει ένα κοράκι (Rabe) να τρέφεται από το αποκομμένο κεφάλι του ηττημένου οθωμανικού διοικητή του Γκιόρ (Raab). Αυτό το εραλδικό μοτίβο, βασισμένο σε γερμανικό λογοπαίγνιο, εμφανίζεται σε ολόκληρο το κάστρο του Χλούμποκα — από τα ανάγλυφα της εσωτερικής αυλής μέχρι το χερούλι της εισόδου.
Και σαν να μην έφτανε αυτή η ήδη παράξενη εικονογραφία, αποκτά ακόμη μία — κυριολεκτικά φασματική — στροφή. Το ίδιο κοράκι εμφανίζεται και σε μια άλλη ιδιοκτησία των Σβάρτσενμπεργκ: στο οστεοφυλάκιο της μονής των Κιστερκιανών στο Σέντλετς. Ήταν ο ίδιος ο βασιλιάς Πρεμυσλ Ότακαρ Β΄ που διέταξε να μεταφερθεί εδώ ένα κάρο χώμα από τον Γολγοθά, μετά την οποία το κοιμητήριο έγινε ένα από τα πιο περιζήτητα ταφικά μέρη της Κεντρικής Ευρώπης. Μέχρι το 1870 το μοναστηριακό οστεοφυλάκιο περιείχε περίπου εβδομήντα χιλιάδες οστά. Τότε οι Σβάρτσενμπεργκ ανέθεσαν στον ξυλογλύπτη και ξυλουργό Φραντζίσεκ Ριντ να τα τακτοποιήσει.
Ο Ριντ δεν μπόρεσε να αντισταθεί στο imperativ της τέχνης. Αντί απλώς να τακτοποιήσει τα οστά, τους έδωσε μια παράξενη νέα ζωή, δημιουργώντας μια σειρά εξαιρετικών καλλιτεχνικών συνθέσεων. Η πιο διάσημη είναι το οικόσημο των Σβάρτσενμπεργκ που κρέμεται πάνω από την είσοδο, όπου το κοράκι — πλέον μεταμορφωμένο και το ίδιο σε σκελετό — τσιμπά την κόγχη ενός ανθρώπινου κρανίου, à la recherche du temps perdu.
Add comment